X
تبلیغات
کلیات و اصول پرنده شناسی - عادات و رفتار - تخم گذاری
 
وبلاگ در بر گیرنده کلیات و اصول پرنده شناسی خواهد بود
 
 

 

عادات و رفتار – تخم گذاری

 

پس از ساختن آشیانه ، تخمگذاری شروع می شود و تا وقتی که تعداد تخمهایی که پرنده در آن مرحله باید بگذارد کامل نشده ، تخمگذاری ادامه می یابد . به تعداد تخم هایی که یک پرنده در هر دوره تخمگذاری تولید می کند ، کلاچ ( Clutch ) می گویند .

اندازه تخم در پرندگان بستگی به نوع پرنده و اندازه جثه آن دارد . در بسیاری از پرندگان ، تخم دارای لکه هایی به رنگ های مختلف است . در برخی دیگر از گونه ها ، تخمها یکدست و بدون لکه با رنگهای صورتی ، قهوه‌ای و سبز کمرنگ است . پس از پایان تخمگذاری ، پرنده روی تخمها می خوابد و جوجه کشی شروع می شود . در بعضی از پرندگان مانند نوعی بلدرچین ( Turnix ocellata ) یا نوعی پاشلک ( Rostratulab bengalensis ) فقط ماده ها روی تخم می خوابند . در گونه های زیادی مانند کبوتر نر و ماده به تناوب روی تخم ها می خوابند . به طور تقریب ، از بین خانواده های پرندگان ، حدود 45 درصد هر دو جنس بر روی تخم می خوابند ، حدود 25 درصد تنها ماده ها این کار را می کنند ، و حدود 6 درصد نیز تنها نرها بر روی تخم ها میخوابند . باید دانست که عمل خوابیدن بر روی تخم از غرایز طبیعی پرنده بوده ، همزمان با رشد اندام های جنسی و مساعد شدن شرایط محیط ، پس از جفتگیری و آشیانه سازی ، انجام می گیرد .

هنگام جوجه کشی ، پرهای شکمی پرنده می ریزد تا تماس مستقیم پوست با تخم ها امکان پذیر شود و بدین ترتیب حرارت بیشتری به تخم ها برسد . پس از خروج جوجه ها از تخم ، دوباره پرهای شکمی رشد می کند ولی عموما تا پر ریزی پاییزه کرکپرها در نمی آیند .

پرندگانی که آشیانه و جوجه های خود را انگل وار تهیه می کنند ، از این قاعده مستثنی هستند . اما گاهی اوقات هم میزبان متوجه تخم غریبه می شود و تخم میهمان ناخوانده را از آشیانه بیرون می اندازد . در کوکوها که میهمانان ناخوانده جثه بسیار بزرگتر از میزبان دارند ، جوجه ها قدرت بیشتری دارند بطوری که در همان آغاز تولد ، تخم و جوجه های میزبان را از آشیانه به بیرون پرت می کنند . در نتیجه ، پرنده میزبان بدون اینکه متوجه شود ، مجبور است برای سیرکردن شکم این جوجه های ناخوانده که اغلب جثه‌شان در طی سه چهار روز بعد از خروج از تخم دو سه برابر دایه می شود ، زحمت بسیاری را متحمل گردد .

پرندگان گاهی در محیطی که در آن تولید مثل می کنند ، مجبورند آشیانه را خنک کنند تا تخمها در اثر حرارت از بین نروند . معمولا این کار با بال زدن در بالای آشیانه به منظور تهویه ، یا چرخاندن تخمها به منظور جلوگیری از چسبیدن زرده به پوسته ، و جا به جا کردن و نیز مرطوب نگاهداشتن آشیانه صورت می گیرد . کوکر ها با خیس کردن پرهای زیر شکم خود ، آب را از محلی که گاهی تا چند کیلومتر از آشیانه فاصله دارد حمل کرده ، در آشیانه برای خنک کردن و گاهی آب دادن به جوجه ها مورد استفاده قرار می دهند . در پرستو های دریایی ، بخصوص پرستوی دریایی پشت تیره ، نیز این عمل دیده می شود . این پرستو ها ، شکم خود را هنگام پرواز بر روی آب می سایند تا پرهای شکمی آنها خیس شود . پس از آن فورا خود را به آشیانه رسانده ، تخمها و جوجه ها را خنک می کنند . اغلب دیده شده که جوجه ها با نوک زدن به پرهای خیس از آب آن استفاده می کنند .

مدت زمان روی تخم خوابیدن نیز بستگی به نوع پرنده ، اندازه تخم ، و شرایط محیطی دارد . پرندگان ساکن نواحی سردتر مدت بیشتری روی تخم می خوابند ، در صورتی که در نواحی گرم ، طول مدت خوابیدن روی تخم بالنسبه کمتر است . برای تبدیل شدن تخم به جوجه ( دوران تفریخ ) ، باید به تخمها درجه حرارت معینی برسد .

 

قوی ساکت ( قوی گنگ )  - پرندگان والد به همراه جوجه ها

 

قوی ساکت

 

نحوه تغذیه پرندگان هنگام جوجه کشی در گونه های مختلف متفاوت است . در بعضی از گونه ها مانند منقار شاخی بزرگ ، ماده ها تمام مدت روی تخم می خوابند و نرها در حالی که آشیانه را مسدود کرده ، فقط از سوراخ کوچکی که برای تغذیه گذاشته اند ، به ماده ها غذا می دهند . در بعضی گونه ها مانند اردک آیدر ماده ها در تمام مدت جوجه کشی تغذیه نمی کنند . در گونه هایی مانند کشیم تنها ماده روی تخم می خوابد . این پرنده در صورت ترک آشیانه ، تخمها را با مقداری شاخ و برگ می پوشاند ؛ تا هم از دید دشمنان محفوظ بماند و هم حرارت خود را از دست ندهد . در آنهایی که نر و ماده به تناوب بر روی تخم ها می خوابند ، تغذیه والدین مشکلی به وجود نمی آورد .

ساختن آشیانه و جوجه کشی در شتر مرغ به این صورت است که یک نر چندین ماده را در اختیار داشته ، به اصطلاح حرمسرا تشکیل می دهد و کلیه ماده ها تخم ها را در یک آشیانه که بر روی زمین صاف  قرار دارد ، می گذارند و نر بر روی آنها می خوابد .

چگونگی خوابیدن روی تخم در پرندگان مختلف متفاوت است . در بعضی از گونه ها مانند جغد ها ، همزمان با نخستین تخمی که می گذراند ، جوجه کشی آغاز می شود ، در نتیجه جوجه ها با هم تفاوت سنی پیدا می کنند . در تعدادی دیگر مانند گنجشک‌سانان پس از پایان تخم گذاری و تکمیل شدن مجموعه تخم ، پرنده بر روی تخمها می خوابد . بنابراین ، جوجه ها همزمان از تخم خارج می شوند . موضوع خروج تقریبا همزمان جوجه ها از تخم ، در گنجشک‌سانان آنقدر اهمیت دارد که گاهی اگر جوجه‌ای حتی 5 یا 6 ساعت دیرتر از دیگر جوجه ها از تخم خارج شود ، در رقابت با دیگر جوجه ها در گرفتن غذا از والدین ضعیف تر بوذه ، عمدتا محکوم به مرگ خواهد بود .

در پایان جوجه کشی ، جوجه ها با نوک زدن به پوسته تخم و حرکت در داخل آن ، پوسته را شکسته ، از تخم خارج می شوند . در انتهای منقار زائده‌ای به نام الماس وجود دارد که مخصوص شکستن تخم است . این زائده روی منقار جوجه ها ، چند روز پس از تولد از بین می رود .

وضعیت برخورد جوجه ها پس از خروج از تخم با شرایط جدید محیطی ، در گونه های مختلف متفاوت است . بنا بر این ، پرندگان را از نظر وضعیت جوجه های پس از خروج از تخم به دو دسته تقسیم می کنند :

1-       زود رس :

به جوجه هایی گفته می شود که مانند جوجه اردکها و ماکیانها برای رشد احتیاج زیادی به والدین ندارند . این جوجه ها پس از خروج از تخم پوشیده از کرک پر بوده ، به محض اینکه پرهایشان خشک شود . توان حرکت ، دویدن و شنا کردن دارند و می توانند غذا تهیه کنند .

 

2-       دیر رس :

جوجه هایی هستند که زندگیشان بستگی به مواظبت و تغذیه بوسیله والدین داشته ، بدون این مراقبت از بین می روند . این جوجه ها مانند جوجه شاهین ها ، کبوتر ، سار و لک لک پس از تولد برهنه و ناتوانند .

 

در گروه جوجه های زود رس ، به آنهایی که بعد از تولد فورا آشیانه را ترک کرده ، به جستجوی غذا می روند ، جوجه های لانه گریز می گویند .

در گروه جوجه های دیر رس ، به آنهایی که پس از تولد در آشیانه مانده ، بوسیله والدین تغذیه می شوند ، جوجه های لانه پا می گویند . در بین جوجه های مذکور تفاوتهایی دیگر وجود دارد که نهایتا در تقسیم بندی گروه های زودرس و دیر رس از آن استفاده می شود .

رشد جوجه ها در روزهای اول پس از تولد بسیار سریع است ، به طوری که گاهی در دو سه روز وزن آنها دو سه برابر می شود . مقدار غذایی که در این روزها مصرف می کنند نیز اهمیت بسیار دارد . گاهی جوجه ها در طول روز معادل وزن خود یا بیشتر غذا می خورند . طبعا نقش والدین در این زمان بسیار حساس است ، زیرا می بایست دایما در حال فعالیت و آوردن غذا برای جوجه ها باشند .

چشمان جوجه های دیر رس در ابتدای تولد بسته است و عموما جوجه های جوان گروه در ابتدای تولد خون سردند ، یعنی درجه حرارت بدنشان تا حدی تابع محیط است . به همین علت ، بسیاری از مرگ و میرهای این جوجه ها در مرحله جوجگی و در اثر تغییر ناگهانی درجه حرارت محیط اتفاق می افتد . رشد جوجه ها تا زمانی که پر در آورند و آشیانه را ترک کنند ، بستگی به نوع و محل زندگی آنها دارد . مثلا این دوره در سار بین 19 تا 22 روز است . به طور کلی در گنجشک‌سانان ، دوره رشد در آشیانه بین 8 تا 28 روز است . در تعداد معدودی از پرندگان دریایی مدت رشد زیادتر و حتی در گونه‌ای آلباتروس ( Diomedea epomophora ) دوره رشد در آشیانه 243 روز است .

تطبیق حرارت بدن توسط جوجه ها با درجه حرارت محیط ، همراه با رشد تدریجی آنها حدود یک هفته پس از تولد آغاز گشته ، از آن زمان به بعد است که مقاومت پرنده بیشتر شده طبعا مرگ و میر ناشی از تغییرات ناگهانی هوا کاهش می یابد . بالاترین رقم مرگ و میر پرندگان ، مرگ و میر در آشیانه است . این موضوع دلایل بسیار دارد که از جمله آسیب پذیری جوجه ها و فقدان آموزش لازم برای تغذیه و اختفاء از دید دشمنان را می توان نام برد . به طور کلی مرگ و میر پرندگان را می توان به اشکال زیر تقسیم بندی کرد :

 

1-       ار بین رفتن آشیانه و تخم : در اثر طوفانها یا بارانهای شدید و ناگهانی ، یا ربوده شدن تخم ها توسط پرندگان دیگر از قبیل کاکایی ، کلاغ و زاغی ، یا پستاندارانی از قبیل روباه ، شغال و خزندگان مانند مار و غیره .

 

2-       بارور نبودن تخم ها : این مساله ناشی از عدم ترکیب تخمک ماده با اسپرم و فاقد نطفه بودن تخمک یا ناقص ماندن رشد جنین است .

 

3-       مرگ و میر به علت سرما یا گرمای ناگهانی ، باد و باران ، یا دیرتر بیرون آمدن از تخم و نتیجتا ناتوانی در رقابت با جوجه های دیگر بر سر غذا .

 

4-       وجود پرندگان انگل مانند جوجه کوکو که تخم های اصلی را از آشیانه بیرون می اندازد ، یا اینکه جوجه ها زیر پای جوجه های بزرگتری که از آشیانه های دیگر وارد آشیانه آنها شده اند له می شوند .

 

علاوه بر موارد ذکر شده ، مرگ و میر در اثر بیماری یا هجوم حیوانات و پرندگان شکاری و غیره نیز از عوامل دیگری است که در مرگ و میر جوجه های جوان تاثیر دارد . باید اضافه شود که آموزش جوجه های جوان برای پیدا کردن غذا و حفاظت در مقابل دشمنان نقش به سزایی در رشد و بقای آنها دارد . بخصوص در پرندگانی مانند اردک آیدر جوجه ها تا 24 ساعت پس از تولد تغذیه نمی کنند ولی در همین مدت کوتاه باید طرز پیدا کردن غذا و تغذیه را یاد بگیرند . در واقع ، در طول 24 ساعت اولیه ، جوجه ها از ذخیره ویتلوس باقیمانده از زرده تخم در بدنشان تغذیه می کنند . آموزش این جوجه های جوان آنقدر اهمیت دارد که اگر در این مدت جوجه ها روش تغذیه را فرا نگیرند ، فرصت جبران این نقیصه را از دست می دهند و از گرسنگی می میرند . آموزش این جوجه ها به صورت گروهی یعنی بدین صورت است که آموزش در دسته های 20 تا 30 تایی ، توسط ماده ای که هنوز به سن تخمگذاری نرسیده ، صورت می گیرد . به عبارت دیگر ، مسئولیت آموزش جوجه های تازه از تخم در آمده ، به عهده ماده جوانی است که نقش پرستاری از یک دسته جوجه را ایفا می کند .

آموزش جوجه‌ها در پرندگان دیگر متفاوت است و بستگی بسیاری به نوع تغذیه و شرایط محیط زیست آنها دارد . پرندگان عموما از روش های مختلفی که به طور طبیعی در زندگی آنها وجود دارد استفاده کرده ، آنها را به طور غریزی به کار می گیرند . به عنوان مثال در بعضی از گنجشک سانان مانند سار ، به محض اینکه جوجه ها قابلیت پرواز پیدا کنند ، همراه والدین به جستجوی غذا می روند . در این موقع یکی از والدین در حالی که جوجه های جوان را به طرف خود می خواند ، به سمتی رفته با نوک به زمین زدن سعی در برداشتن دانه ، یا خارج کردن کرم ، دانه یا حشرات از خاک می کند . جوجه ها که در اطراف او جمع شده اند ، هرکدام سعی دارند این کار را تکرار کنند تا بالاخره کرم یا دانه توسط یکی از آنها برداشته می شود . بدین ترتیب ، پس از چند روز ، جوجه ها آموزش کافی می بینند به طوری که می توانند مستقلا به جستجوی غذا بروند و خود را تغذیه کنند .

 

 

 

 

عادات و رفتار - تخم گذاری

به دليل دسترسي آسانتر و راحت‌تر مطالب و عكسها ، مطالب دسته بندی شده است

 

                    

 

 

 

چنانچه اطلاعات مستند و اخبار جديدي از پراكندگي و وضعيت پرندگان ايراني در دست داريد

از طريق ارسال ایمیل ما را هم مطلع كنيد .

کلیه حقوق این وبلاگ شامل علائم و مطالب متعلق به وب سایت رسمی پرندگان ایران می باشد .

استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است .

All Rights Reserved 2007-2008 © by: Iranian-birds.com

 

 
 
 |    نوشته شده توسط : Breeze chute